Woluntariusz czy pracownik?

Woluntariusz nie może pracować za darmo dla organizacji pożytku publicznego w ramach jej działalności gospodarczej. Takie rozstrzygnięcie zapadło przed Sądem Najwyższym w sprawie działającego w Rybniku niezależnego związku zawodowego Ogólnopolski Związek Zawodowy Miast i Wsi "Rybnik 90".(sygn. I PK 123/09). Ta organizacja zarejestrowała się jednocześnie w ewidencji jako przedsiębiorca.

Związek startował do przetargów na pranie odzieży roboczej górników. Po wygranej związek przyjmował wolontariuszy, którzy przez 8 – 9 godzin dziennie wykonywali prace związane z praniem i wydawaniem górnikom ubrań roboczych. Często były to te same osoby, które zajmowały się tym już wcześniej u innych przedsiębiorców. Ochotnicy byli namawiani do rejestrowania się w urzędach pracy jako bezrobotni, dzięki czemu otrzymywali zasiłek. Jednocześnie związek przyznawał im zapomogę socjalną w wysokości od 450 do 700 zł.

Interwencję w sprawie kilkunastu wolontariuszy pracujących w ten sposób podjął nadinspektor pracy w Katowicach, który skierował przeciwko związkowi pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy wszystkich tych osób. Doszedł bowiem do wniosku, że związek nadużył przepisów ustawy o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie, podczas gdy powinien zatrudnić te osoby na etacie.

Związek odwoływał się od wszystkich niekorzystnych dla siebie wyroków, aż pierwsza tego typu sprawa trafiła do Sądu Najwyższego. Wyrok potwierdził prawidłowość rozstrzygnięcia Inspekcji Pracy.

SN zauważył, że związek zawodowy może co prawda zgodnie z art. 42 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie (DzU nr 96, poz. 873) nieodpłatnie zatrudniać wolontariuszy, nie może jednak nadużywać tego uprawnienia w sytuacji, gdy korzysta z ich usług do wykonywania działalności gospodarczej.

W momencie uznania wolontariusza za etatowego pracownika związek musi mu wstecznie wyrównać wynagrodzenie do co najmniej najniższego (obecnie 1276 zł) oraz opłacić od tej kwoty podatki i składki do ZUS.

W kolejnym procesie pracownik zatrudniony jako wolontariusz może się jednak domagać wyższego wynagrodzenia. Powinien je dostać, gdy udowodni, że osoby wykonujące podobne zajęcia są lepiej opłacane.

Jeśli chodzi o woluntariusza, wolontariusz nie jest pracownikiem, choć trzeba mu zapewnić warunki pracy i wypłacać diety, tak jak pracownikowi. Z wolontariuszem zawiera się porozumienie. Ma ono charakter cywilnoprawny. Zasady świadczeń wolontariusza muszą być tam właśnie określone (zakres, sposób, czas ich wykonywania). W porozumieniu powinno się znaleźć postanowienie o możliwości jego rozwiązania. Gdy dotyczy okresu dłuższego niż 30 dni, trzeba je zawrzeć na piśmie. Wolontariusz może żądać pisemnego potwierdzenia treści porozumienia (gdy dotyczy okresu krótszego niż 30 dni), a także wydania zaświadczenia o wykonaniu przez niego świadczeń i ich zakresie. Korzystający z pomocy wolontariusza musi je wydać. Może też wydać opinię o wykonywaniu świadczeń przez wolontariusza.

Podobnie jak pracownikowi wolontariuszowi trzeba pokrywać koszty podróży służbowych i diet oraz zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki wykonywania świadczeń oraz odpowiednie środki ochrony indywidualnej.

Kiedy organizacja prowadzi działalność gospodarczą? Wystarczy, że wynagrodzenie JEDNEJ z osób fizycznych zatrudnionych przez organizację pozarządową prowadzącą działalność pożytku publicznego przekroczy ustawowy limit, a działalność odpłatna zostanie uznana za działalność gospodarczą. (Ustawowy limit to 1,5-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłaszanego przez GUS za rok poprzedni.)

Ustawa o działalności pożytku publicznego określa sytuacje powodujące, że odpłatna działalność pożytku publicznego prowadzona przez organizację pozarządową staje się działalnością gospodarczą.

Jeśli pobierana przez organizację odpłatność jest wyższa od tej, jaka wynika z kalkulacji bezpośrednich kosztów tej działalności, jest to działalność gospodarcza.

Wyjątek od tej zasady może nastąpić jedynie w sytuacji wyłączenia ustawowego danego rodzaju działalności z działalności gospodarczej. Dzieje się tak w przypadku działalności polegającej na prowadzaniu szkoły (wyłączenie z ustawy o systemie oświaty).